УУЛ УУРХАЙН МЭДЭЭ сонин 2009. 10 ДУГААР САР. №03(03)

Титэм: Хууль эрх зүй

Хөмсөг: Хуульч өгүүлж байна

Хуульч С.МАНДАХБАТ:

АШИГТ МАЛТМАЛЫН ТУХАЙ ХУУЛИНД АСУУДАЛ БИЙ

 Хууль болохгүй байгаа талаар хүн болгон ярьдаг, бас улстөржих нь ч бий. Харин манай сонин энэ асуудалд улстөржих үүднээс хандахыг хэзээ ч урьтал болгохгүй. Уул уурхайн хууль эрх зүйн орчны чиглэлд ажилладаг болон судалгаа хийдэг мэргэжлийн хуульчдийн санал бодлыг уншигчдадаа хүргэх зорилгоор “Хуульч өгүүлж байна” буланг тогмол ажиллуулах болно. Энэ удаа хуульч С.Мандахбатыг буландаа урилаа.

 Хуульч С.Мандахбат “Ашигт малтмалын хуулинд асуудал олон бий. Би энэ тал дээр санаа бодлоо хэлье” гэсэн үгээр яриагаа эхэлсэн юм. Ингээд түүний яриаг 9 зүйлд сийрүүлж, та бүхэнд хүргэж байгаад анхаарлаа хандуулна уу?

1. Орон нутагт үйл ажиллагаа явуулж, ашигт малтмалын эрэл хайгуул хийх тусгай зөвшөөрлийг олгохдоо зөвхөн одоо хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж буй Ашигт малтмалын тухай хууль, Газрын хэвлийн тухай хуулийг үндэслэж, Соёлын өвийг хамгаалах тухай хуулийн 17.10-д “Хот суурин, барилга байгууламж барих, шинээр зам тавих, усан цахилгаан станц байгуулах, ашигт малтмалын хайгуул хийх, ашиглах зэрэг аж ахуйн үйл ажиллагаа явуулахад зориулан газар олгоход түүх, археологийн мэргэжлийн байгууллагаар урьдчилан хайгуул, судалгаа хийлгэж, түүнээс зөвшөөрөл авна.” гэсэн заалт хэрэгжихгүй байгаагаас олон арван түүх соёлын дурсгал үрэгдсэн нь судалгаанаас харагдаж байна.

Хуулийн энэхүү зөрчлөөс шалтгаалан хүн чулуу, эрт дээр үеийн үнэ цэнэтэй шарил, археологийн олдворууд, өнө эртний түүхэн эд зүйлс устаж үгүй болсоор байгаа юм. Соёлын өвийг хамгаалах тухай хуулийн тодорхой заалтыг зөрчиж олгогдсон ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлүүдийн хүчинтэй эсэх байдал эргэлзээ төрүүлж байна.

 2.  Монгол Улсын Засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж, түүний удирдлагын тухай хуулийн 29.1.3-т зааснаар аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн Засаг дарга нутаг дэвсгэрт нь хайгуулын болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийг олгоход санал өгөх бүрэн эрхтэй байна. Гэтэл Ашигт малтмалын тухай хуульд ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл олгоход аймаг, нийслэл, сум дүүргийн засаг даргын саналыг, хайгуулын тусгай зөвшөөрөл олгоход сум, дүүргийн Засаг даргын саналыг авах талаар тусгаагүй байна.

Орон нутгаас ашигт малтмалын зөвшөөрөл олгоход ямар нэгэн оролцоо үндсэндээ байхгүй нь орон нутгийн иргэд уул уурхайн үйл ажиллагааг буруугаар ойлгох, хууль ёсны үйлдвэрлэлд саад учруулахад хүрч байгаа бөгөөд байгаль орчинд хортой нөлөө үзүүлэх, орон нутгийн иргэдийн аж амьдралд, тэр дундаа нүүдлийн мал аж ахуй, газар тариалангийн нутаг дэвсгэрийг үгүй болгож, нутгийн иргэд – уул уурхайн зохистой харилцаа, ойлголцол дутагдсаар байна.

Тусгай зөвшөөрөл олгоход орон нутгаас зөвшөөрөл авах тогтолцоог Засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж, түүний удирдлагын тухай хуульд тусгасан хэдий ч Ашигт малтмалын тухай хуульд энэ талаар тусгаагүйгээс өдийг хүртэл хэрэгжихгүй байна. Энэ нь хууль зүйн хувьд одоо байгаа тусгай зөвшөөрлүүдийн хүчин төгөлдөр эсэхэд эргэлзээ төрүүлж болохоор байна.

3. Ашигт малтмалын тухай хуулийн 12.1.2-т “нутгийн захиргааны болон өөрөө удирдах байгууллага харьяалах нутаг дэвсгэрт нь тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайг зориулалтаар ашиглуулах, зөрчил гаргавал таслан зогсоох;” эрхтэй байхаар заасан хэдий ч зөрчлийг таслан зогсооход шаардлагтай бүрэн эрхийг тэдэнд олгоогүй бөгөөд механизмыг хуульчилж өгөөгүй байна.

4. Ашигт малтмалын тухай хуульд тусгай зөвшөөрлийг “худалдах” талаар ямар нэгэн зүйл тусгагдаагүй бөгөөд харин “шилжүүлэх” гэсэн ойлголт байгаа. Энэ нь энэ төрлийн тусгай зөвшөөрөл “эд хөрөнгө” эсхүл “тусгай эрх”-ийн алинд хамаарах, газар эзэмших, ашиглах концессын нэг төрөл эсэх гэсэн онолын маргаанаас үүдэлтэй юм.

Ашигт малтмалын тухай хуулийн 49.2-т “Хайгуулын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь эрэл, хайгуулын талаархи анхдагч материал, тайлан зэрэг мэдээллийг холбогдох хууль тогтоомжийн дагуу худалдаж зохих албан татвар төлсөн нь баримтаар нотлогдсон тохиолдолд түүний эзэмшилд байсан тусгай зөвшөөрлийг худалдан авагчид нь шилжүүлж болно.” гэж, 49.3-т “Ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь уурхайг техник хэрэгсэл, тоног төхөөрөмж, баримт бичгийн хамт холбогдох хууль тогтоомжийн дагуу худалдаж зохих албан татвар төлсөн нь баримтаар нотлогдсон тохиолдолд түүний эзэмшилд байсан тусгай зөвшөөрлийг худалдан авагчид нь шилжүүлж болно.” гэж тус тус заасан.

Гэсэн хэдий ч энэ заалт нь хэрэгжүүлэхэд төвөгтэй тодорхой бус заалт байгаа тул татварын байгууллага тусгай зөвшөөрлийн арилжаанаас /маш их хэмжээний мөнгөн дүнтэй/ улсын төсөвт ямар ч орлого олж чадахгүй байна. Тусгай зөвшөөрлийг худалдах үйл явц тусгай зөвшөөрлийг “шилжүүлэх”, эсхүл компаниа “шилжүүлэх” хэлбэрээр явагдаж байна.

5. Ашигт малтмалын тухай хуулийн 44.1-д “Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь зохих хууль тогтоомжийн дагуу уурхайд ажиллагсдын хөдөлмөр хамгаалал, эрүүл ахуйн нөхцөл болон тухайн сум, дүүргийн иргэдийн аюулгүй байдлыг хангах талаар тодорхой үйл ажиллагаа явуулна.” гэсэн маш тодорхой бус заалт байсаар байна.

Эрүүл ахуй, хөдөлмөр хамгааллын асуудал нь уул уурхай гэсэн хүнд үйлдвэрийн хувьд олон улсын төвшинд маш хурцаар яригдаж, өндөр шаардлага тавигддаг. Гэтэл Монгол Улсын хуульд зөвхөн нэг тодорхой бус заалт байгаа нь уурхайчид бэртэх, ам насаа алдах, эрүүл мэндээрээ хохирох, тэрчлэн уурхай орчмын газрын оршин суугчид эрүүл мэндээрээ хохирох зэргээр сөрөг үзэгдлүүд улам бүр нэмэгдсээр байна.

6. Аж ахуйн үйл ажиллагааны тусгай зөвшөөрлийн тухай хуулийн 2.3-т заасны дагуу бол Ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл олгох асуудлыг Ашигт малтмалын тухай хуульд заасны дагуу зохицуулахаар заасан. Гэтэл практикт зарим тохиолдолд мэргэжлийн хяналтын улсын байцаагч Аж ахуйн үйл ажиллагааны тусгай зөвшөөрлийн тухай хуулийг үндэслэн ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийг түдгэлзүүлж байгаа нь хуульд нийцэхгүй байна.

Ашигт малтмалын тухай хуульд тусгай зөвшөөрлийг жирийн захиргааны актын адил захиргааны шүүх түдгэлзүүлэхийг хориглосоор атал уг харилцаанд үйлчлэхгүй гэж заасан хуулийг үндэслэн улсын байцаагч тусгай зөвшөөрлийг түдгэлзүүлэх нь хуулийн зарчим, зорилгод нийцэхгүй юм.

7. Ашигт малтмалын тухай хуулийн 29.3-т “Эхний 5 жилийн хөрөнгө оруулалтын хэмжээ 50 саяас дээш америк доллартой тэнцэх бол 10, 100 саяас дээш америк доллартой тэнцэх бол 15, 300 саяас дээш америк доллартой тэнцэх бол 30 жилийн хугацаагаар энэ хуулийн 29.1-д заасан гэрээ байгуулна.” гэсэн нь заавал 10, 15, 30 жилийн хугацаагаар байгуулахаар болж байгаа юм. Гэтэл тухайн нөхцөл байдлаас шалтгаалан энэ хугацааг багасгах шаардлага гарч болзошгүй. Иймд 10, 15, 30 жил “хүртэл” гэж өөрчлөх шаардлага урган гарч ирж байна.

8. Хуулийн 58.2-т “Ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийн 10 хувийг тухайн сум, дүүргийн, 20 хувийг тухайн аймаг, нийслэлийн, 70 хувийг улсын төсөвт тус тус хуваарилах бөгөөд орон нутагт хуваарилах ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийн хэмжээ нь аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн тухайн жилийн төсвийн дүнгээс хэтрэхээргүй байна.” гэж заасан нь ач холбогдол багатай заалт болсон байна. Орон нутагт оршин суугаа иргэдэд уурхайн хортой нөхцөлд амьдарч байгаа болон өөрийн нутаг дэвсгэр дэх ашигт малтмалаас хишиг хүртэх эрхийн дагуу энэ заалт орсон хэдий ч “төсөв дээр нь нэмж өгөхгүй”-ээр заасан байгаа юм.

Гэтэл энэ төрлийн заалт нь олон улсад түгээмэл бөгөөд түүний зорилго нь нутгийн иргэдийн эрүүл мэнд, боловсролыг сайжруулах, тухайн нутаг дэвсгэрт  бизнесийн бусад салбарыг хөгжүүлэх, дэд бүтцийг бий болгох, уурхайн ач холбогдлыг нутгийн иргэдэд ойлгуулах, тухайн бүс нутгийг хөгжүүлэх зэрэгт зарцуулагддаг онцлогтой. Энэ нөхцлийг бий болгохгүй бол тухайн бүсийн иргэд уурхайг ойлгохгүй байх, түүнийг эсэргүүцэх, хууль ёсны үйлдвэрийн үйл ажиллагаанд саад тотгор учруулах зэрэг хүндрэлтэй байдлууд бий болдог талтай.

9. Ашигт малтмалын тухай хуулийн 58.3-т “Улсын төсөвт хуваарилсан ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийн 30 хүртэлх хувийг геологи, уул уурхайн салбарын санхүүжилтэд хуваарилна.” гэж заасан энэхүү заалт нь огт хэрэгждэггүй бөгөөд хэрэгжих боломжгүй заалт юм. Учир нь геологи, ашигт малтмалын энэ салбар нь эрсдэл ихтэй, хөрөнгө их зарцуулдаг салбар бөгөөд төр энэ бизнест арай өөр байдлаар оролцох нь зүйтэй. Тэгээд ч манай Засгийн газар уул уурхайгаас орж ирж байгаа мөнгийг өдөр тутмын хэрэгцээ болон эх орны хишиг, эрдэнийн хувь зэргээр тараахыг зорьж байгаа. Улсын төсвийн дийлэнх хувийг ашигт малтмалын салбараас бүрдүүлж буй өнөөгийн нөхцөлд энэ заалт хэрэгжих боломж ч байхгүй.

———-оОо———

Монголын Хөгжлийн шинэ үе

            Эдийн засаг

             Хэдийгээр дэлхий даяар санхүүгийн хямрал нүүрлэн, манай улсыг ч бас хамаарч байгаа хэдий ч улс орныг маань эдийн засгийн үсрэнгүй хөгжил тун удахгүй хүлээж байгаа гэдэгт огтхон ч эргэлзэхгүй байна.

             Монгол Улсад стратегийн ач холбогдол бүхий 30 орчим ашигт малтмалын орд байгаа. Эдгээрийг ойрын 30 жилд эрчимтэй ашиглаж эхэлсэн тохиолдолд экспорт нэмэгдэж, ажлын байр олноор бий болж, гадаадын хөрөнгө оруулалт орж ирэх бөгөөд энэ хэрээр эдийн засгийн бүхий л салбар идэвхжиж эхэлнэ.

Санхүү

             Монгол Улсад одоогоор 15 арилжааны банк, 15 даатгалын компани үйл ажиллагаа явуулж байна. Санхүүгийн мэргэжилтнүүд энэ тоог багасгах шаардлагатай гэж үздэг. Тийм ч байж болох юм. Гэхдээ энэ салбарт Үндэсний томоохон аж ахуйн нэгж, хөрөнгө оруулагч өнөөг хүртэл үүсэхгүй, одоо байгаа хэсэг нь гадаадын хөрөнгө оруулагчид худалдах хандлага үүсээд байгаа нь сөрөг үзэгдэл болж байна.

             Гадаадын томоохон хөрөнгө оруулагчид стратегийн ордуудыг ашиглаж эхэлснээр Монголын санхүү, банкны салбарт томоохон өөрчлөлт хийгдэж, эдгээр хөрөнгө оруулагчид Монгол Улсын нутаг дэвсгэр дээр “найдвартай” банк, санхүүгийн үйлчилгээ авах шаардлага үүснэ. Энэ үүднээс тэд боломжийн хэрээр манай улсад “өөрийн” санхүү, банкны үйл ажиллагаа эрхлэх байгууллагатай болохыг хүсэх юм.

             Ямар ч байсан Монгол Улсын банкны салбарт мэдэгдэхүйц өөрчлөлт гарч, Азидаа нэр хүндтэй банкуудтай өрсөлдөж, “банкинд итгэх итгэл” эрс өсч манай банкууд ”олон улсын” шинжийг зүй ёсоор олж авна.

             Соёл урлаг, Спорт

             Соёл урлаг, спорт аль хэдийн арилжааны хэлбэртээ орчихсон явж байна. Энэ хэрээр ялангуяа урлагт хөрөнгө хаяж, өндөр чанартай бүтээгдэхүүнийг өндөр үнээр худалдаж тэр чинээгээр урлаг өөрөө хөгжиж байна. Хамгийн наад зах нь өнөөдөр 10 жилийн өмнө шинээр гарсан Монгол киног “Өргөө”-д 5 хүн үздэг байсан бол өнөөдөр нэг удаадаа л 500 хүн үзэх байдал бий болжээ.

            Гэхдээ урлагийн массад чиглэсэн салбарууд хүчтэй хөгжиж, сонгодог урлаг, уламжлалт урлаг соёлын хөгжил хангалттай хэмжээнд хүрэхгүй байна.

             Хүмүүс хөрөнгөжиж өөрсдөө эрүүл байх, өөрийн компанийн нэр хүндийг өсгөх, сурталчлах үүднээс тамирчдыг спонсорлох үйл явц идэвхитэй явагдах боллоо. Тамирчдыг бага наснаас нь бэлтгэх, сургах ажил сайн хийгдэж, олимп, дэлхийн аваргуудын тоо өсөх хандлага нэгэнт бий болсон байна.

             Үйлчилгээ  

             Улаанбаатар хотын ихэнхи дэлгүүр, бар, ресторан, бусад үйлчилгээний байгууллагуудын дотоод засал чимэглэл, үйлчлүүлэгчидтэй хандах хандлага, бараа бүтээгдэхүүний тайлбар, чанар эрс сайжирч дэлхийн аль орны ямар ч сайн үйлчилгээтэй өрсөлдөхүйц хэмжээнд хүрсэн байна. Энд гагцхүү Та мөнгөтэй л бол бид дээд зэргийн үйлчилгээ үзүүлж чадна гэсэн зарчим бодитоор хэрэгжиж байна.

             Төрийн удирдлага, үйлчилгээг сайжруулахуй

             Хувийн салбарын томоохон аж ахуйн нэгжүүд ийнхүү “Дэлхийн зиндаа”-нд хүрсэн тул тэд ч мөн Төрөөс тэр зиндааны үйлчилгээ, хандлагыг хүлээгээд байна. Харин төрийн үйлчилгээ нь дан ганц эдгээр компанид үйлчилдэггүй, үйлчлүүлэгчдийн ихэнхи нь тэр том хэмжээний аж ахуйн нэгж, эсхүл өндөр орлого бүхий иргэд биш тул хүндрэлтэй асуудлууд нэлээд үүсч байна.

             Иймээс эдийн засаг, санхүүгийн байдал сайжирч иргэд, аж ахуйн нэгжийн орлого өсч, улсын төсвийн орлого нэмэгдэхийн хэрээр төрийн үйлчилгээг сайржуулахад зохих зардал гаргах нь зүйтэй байгаа юм. Нийгэм, эдийн засаг хөгжихийн хэрээр Төр бас өөрөө хөгжих шаардлага байна.

 Өндөр овогт Сэрээновын Мандахбат

Улаантбаатар хот, Монгол Улс

2009 оны 10 дугаар сар 28

——оОо——

Сүүлийн 3 сард иймэрхүү ажил хийлээ дээ.

Оюу толгой ордыг ашиглах хөрөнгө оруулалтын гэрээг боловсруулах, байгуулах, батлуулах ажилд оролцлоо.

Дараахь 3 хуулийн төслийн ажлын хэсгийн нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байна.

1/ Хууль, Улсын Их Хурлын бусад шийдвэрийн төсөл боловсруулах, өргөн мэдүүлэх журмын тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төсөл боловсруулах

2/ Авто тээврийн хэрэгслийн жолочийн хариуцлагын заавал даатгалын тухай хуулийн төслийг боловсруулах

3/ Архидан согтуурахтай тэмцэх тухай хуулийн төслийн шинэчилсэн найруулгын төслийг боловсруулах

Хуулийн “Их цэвэрлэгээ”-ний ажлын хүрээнд Газрын тухай, Монгол Улсын иргэнд газар өмчлүүлэх тухай хуульд давхардал, зөрчил, хийдэлийн талаар хийсэн тайланг хянаж байна.

Нэлээд хэдэн хууль зүйн дүгнэлт хийлээ.

Хуулийн төсөл, Засгийн газрын тогтоолын төсөлд санал өгөх, хуулийн төслийн үзэл баримтлалыг хянасан ажил хийлээ.

Засгийн газрын санал дүгнэлтийн төсөл бэлтгэлээ.

Бусад яамдын хуулийн төсөл боловсруулах ажлын хэсэгт оролцсон тухайд

Газрын тосны тухай, Эрчим хүчний тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төсөл боловсруулах ажлын хэсэг, Хотыг дахин хөгжүүлэх тухай хуулийн төслийг боловсруулах ажлын хэсэг, Нийслэлийн Засаг даргын Захирамжаар байгуулсан Нийслэлийн эрх зүйн байдлын тухай хуулийн төслийг боловсруулах ажлын хэсгийн бүрэлдэхүүнд тус тус орж, ажлын болон ажлын бус өдрүүдэд ажиллалаа.

Сургалт, семинар, хурал зөвлөгөөнд ч багагүй оролцлоо.

Өндөр овогт Сэрээновын Мандахбат

Улаанбаатар хот

2009 оны 10 дугаар сарын 27

Улсын Их Хурал ажиллаж чадаж байна уу? Саяханы нэг өдөр УИХ-ын чуулганыг өдөржингөө үзэх зав гарч байсан юм. Тэгээд хууль батлах санал хураалт явуулахаар Д.Дэмбэрэл дарга гишүүдийнхээ ирцийг тоолов. Тэгсэн чинь 38 гишүүн байна гэнэ. Тэгээд, за хэн ч гарч болохгүй, одоо санал хураах гэж байгаа тул ирцийг бүтэн байлгах ёстой гээд л ярьж байна. Яг санал хураасан чинь санал хураалтад нийт 52 гишүүн оролцож, 39 нь зөвшөөрч, 13 нь татгалзсан санал өгчээ. 20 секундын дотор 14 гишүүн гэнэт танхимдаа гүйж орж ирээд кнопоо дарсан гэдэгт би л лав итгэхгүй байна. УИХ-ын гишүүд бие биенийхээ кнопыг дарах, кнопоо “андуурч дарах”, кноп нь буруу ажиллах тохиолдол хавтгайрсан сурагтай л байх юм.

Хуульд заасны дагуу УИХ-ын чуулганы бүх үйл явц бичгээр болон видео бичлэгээрээ архивт хадгалагдаж байгаа. Тэгэхээр энэ өдөр баталсан хууль “хүчин төглдөр” эсэх нь үнэндээ би маш их эргэлзэж байна.

            Ерөөсөө бие биенийхээ кнопыг дараад болоод байгаа юм бол 76 гишүүн сонгох биш, харин 38-ыг сонговол амар ч юмуу. Яахав нэг гишүүн 2 кноп дарах эрхтэй гээд л биччихье.

Өндөр овогт Сэрээновын Мандахбат

Улаанбаатар хот, Монгол Улс

2009 оны 10 дугаар сар 1

Ашигт малтмалын тухай хууль болохгүй байгаа талаар хүн болгон л ярьдаг болжээ. Энэ талаар зарим бодлоо бичихийг хүслээ.

 1. Орон нутагт үйл ажиллагаа явуулж буй ашигт малтмалын эрэл хайгуул хийх тусгай зөвшөөрлийг олгохдоо зөвхөн одоо хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж буй Ашигт малтмалын тухай хууль, Газрын хэвлийн тухай хуулийг үндэслэж, Соёлын өвийг хамгаалах тухай хуулийн 17.10-д “Хот суурин, барилга байгууламж барих, шинээр зам тавих, усан цахилгаан станц байгуулах, ашигт малтмалын хайгуул хийх, ашиглах зэрэг аж ахуйн үйл ажиллагаа явуулахад зориулан газар олгоход түүх, археологийн мэргэжлийн байгууллагаар урьдчилан хайгуул, судалгаа хийлгэж, түүнээс зөвшөөрөл авна.” гэсэн заалт хэрэгжихгүй байгаагаас олон арван түүх соёлын дурсгал үрэгдсэн нь судалгаанаас харагдаж байна.

 Хуулийн энэхүү зөрчлөөс шалтгаалан хүн чулуу, эрт дээр үеийн үнэ цэнэтэй шарил, археологийн олдворууд, өнө эртний түүхэн эд зүйлс устаж үгүй болсоор байна. Соёлын өвийг хамгаалах тухай хуулийн тодорхой заалтыг зөрчиж олгогдсон ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлүүдийн хүчинтэй эсэх байдал эргэлзээ төрүүлж байна.

 2.  Монгол Улсын Засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж, түүний удирдлагын тухай хуулийн 29.1.3-т зааснаар аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн Засаг дарга нутаг дэвсгэрт нь хайгуулын болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийг олгоход санал өгөх бүрэн эрхтэй байна. Гэтэл Ашигт малтмалын тухай хуульд ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл олгоход аймаг, нийслэл, сум дүүргийн засаг даргын саналыг, хайгуулын тусгай зөвшөөрөл олгоход сум, дүүргийн Засаг даргын саналыг авах талаар тусгаагүй байна.

 Орон нутгаас ашигт малтмалын зөвшөөрөл олгоход ямар нэгэн оролцоо үндсэндээ байхгүй нь орон нутгийн иргэд уул уурхайн үйл ажиллагааг буруугаар ойлгох, хууль ёсны үйлдвэрлэлд саад учруулахад хүрч байгаа бөгөөд байгаль орчинд хортой нөлөө үзүүлэх, орон нутгийн иргэдийн аж амьдралд, тэр дундаа нүүдлийн мал аж ахуй, газар тариалангийн нутаг дэвсгэрийг үгүй болгож, нутгийн иргэд – уул уурхайн зохистой харилцаа, ойлголцол дутагдсаар байна.

 Тусгай зөвшөөрөл олгоход орон нутгаас зөвшөөрөл авах тогтолцоог Засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж, түүний удирдлагын тухай хуульд тусгасан хэдий ч Ашигт малтмалын тухай хуульд энэ талаар тусгаагүйгээс өдийг хүртэл хэрэгжихгүй байна. Энэ нь хууль зүйн хувьд одоо байгаа тусгай зөвшөөрлүүдийн хүчин төгөлдөр эсэхэд эргэлзээ төрүүлж болохоор байна.

3. Ашигт малтмалын тухай хуулийн 12.1.2-т “нутгийн захиргааны болон өөрөө удирдах байгууллага харьяалах нутаг дэвсгэрт нь тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайг зориулалтаар ашиглуулах, зөрчил гаргавал таслан зогсоох;” эрхтэй байхаар заасан хэдий ч  зөрчлийг таслан зогсооход шаардлагтай бүрэн эрхийг тэдэнд олгоогүй бөгөөд механизмыг хуульчилж өгөөгүй байна.

 4. Ашигт малтмалын тухай хуульд тусгай зөвшөөрлийг “худалдах” талаар ямар нэгэн зүйл тусгагдаагүй бөгөөд харин “шилжүүлэх” гэсэн ойлголт байгаа. Энэ нь энэ төрлийн тусгай зөвшөөрөл “эд хөрөнгө” эсхүл “тусгай эрх”-ийн алинд хамаарах, газар эзэмших, ашиглах концессын нэг төрөл эсэх гэсэн онолын маргаанаас үүдэлтэй юм.

 Ашигт малтмалын тухай хуулийн 49.2-т “Хайгуулын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь эрэл, хайгуулын талаархи анхдагч материал, тайлан зэрэг мэдээллийг холбогдох хууль тогтоомжийн дагуу худалдаж зохих албан татвар төлсөн нь баримтаар нотлогдсон тохиолдолд түүний эзэмшилд байсан тусгай зөвшөөрлийг худалдан авагчид нь шилжүүлж болно.”гэж, 49.3-т “Ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь уурхайг техник хэрэгсэл, тоног төхөөрөмж, баримт бичгийн хамт холбогдох хууль тогтоомжийн дагуу худалдаж зохих албан татвар төлсөн нь баримтаар нотлогдсон тохиолдолд түүний эзэмшилд байсан тусгай зөвшөөрлийг худалдан авагчид нь шилжүүлж болно.” гэж тус тус заасан.

 Гэсэн хэдий ч энэ заалт нь хэрэгжүүлэхэд төвөгтэй тодорхой бус заалт байгаа тул татварын байгууллага тусгай зөвшөөрлийн арилжаанаас /маш их хэмжээний мөнгөн дүнтэй/ улсын төсөвт ямар ч орлого олж чадахгүй байна. Тусгай зөвшөөрлийг худалдах үйл явц тусгай зөвшөөрлийг “шилжүүлэх”, эсхүл компаниа “шилжүүлэх” хэлбэрээр явагдаж байна.

 4. Ашигт малтмалын тухай хуулийн 44.1-д “Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь зохих хууль тогтоомжийн дагуу уурхайд ажиллагсдын хөдөлмөр хамгаалал, эрүүл ахуйн нөхцөл болон тухайн сум, дүүргийн иргэдийн аюулгүй байдлыг хангах талаар тодорхой үйл ажиллагаа явуулна.” гэсэн маш тодорхой бус заалт байсаар байна.

 Эрүүл ахуй, хөдөлмөр хамгааллын асуудал нь уул уурхай гэсэн хүнд үйлдвэрийн хувьд олон улсын төвшинд маш хурцаар яригдаж, өндөр шаардлага тавигддаг. Гэтэл Монгол Улсын хуульд зөвхөн нэг тодорхой бус заалт байгаа нь уурхайчид бэртэх, ам насаа алдах, эрүүл мэндээрээ хохирох, тэрчлэн уурхай орчмын газрын оршин суугчид эрүүл мэндээрээ хохирох зэргээр сөрөг үзэгдлүүд улам бүр нэмэгдсээр байна.

 5. Аж ахуйн үйл ажиллагааны тусгай зөвшөөрлийн тухай хуулийн 2.3-т заасны дагуу бол Ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл олгох асуудлыг Ашигт малтмалын тухай хуульд заасны дагуу зохицуулахаар заасан. Гэтэл практикт зарим тохиолдолд мэргэжлийн хяналтын улсын байцаагч Аж ахуйн үйл ажиллагааны тусгай зөвшөөрлийн тухай хуулийг үндэслэн ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийг түдгэлзүүлж байгаа нь хуульд нийцэхгүй байна.

 Ашигт малтмалын тухай хуульд тусгай зөвшөөрлийг жирийн захиргааны актын адил захиргааны шүүх түдгэлзүүлэхийг хориглосоор атал уг харилцаанд үйлчлэхгүй гэж заасан хуулийг үндэслэн улсын байцаагч тусгай зөвшөөрлийг түдгэлзүүлэх нь хуулийн зарчим, зорилгод нийцэхгүй юм.

 6. Ашигт малтмалын тухай хуулийн 29.3-т “Эхний 5 жилийн хөрөнгө оруулалтын хэмжээ 50 саяас дээш америк доллартой тэнцэх бол 10, 100 саяас дээш америк доллартой тэнцэх бол 15, 300 саяас дээш америк доллартой тэнцэх бол 30 жилийн хугацаагаар энэ хуулийн 29.1-д заасан гэрээ байгуулна.”  гэсэн нь заавал 10, 15, 30 жилийн хугацаагаар байгуулахаар болж байгаа юм. Гэтэл тухайн нөхцөл байдлаас шалтгаалан энэ хугацааг багасгах шаардлага гарч болзошгүй. Иймд 10, 15, 30 жил “хүртэл” гэж өөрчлөх.

 7. Хуулийн 58.2-т “Ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийн 10 хувийг тухайн сум, дүүргийн, 20 хувийг тухайн аймаг, нийслэлийн, 70 хувийг улсын төсөвт тус тус хуваарилах бөгөөд орон нутагт хуваарилах ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийн хэмжээ нь аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн тухайн жилийн төсвийн дүнгээс хэтрэхээргүй байна.” гэж заасан нь ач холбогдол багатай заалт болсон байна. Орон нутагт оршин суугаа иргэдэд уурхайн хортой нөхцөлд амьдарч байгаа болон өөрийн нутаг дэвсгэр дэх ашигт малтмалаас хишиг хүртэх эрхийн дагуу энэ заалт орсон хэдий ч “төсөв дээр нь нэмж өгөхгүй”-ээр заасан байгаа юм.

 Гэтэл энэ төрлийн заалт нь олон улсад түгээмэл бөгөөд түүний зорилго нь нутгийн иргэдийн эрүүл мэнд, боловсролыг сайжруулах, тухайн нутаг дэвсгэрт  бизнесийн бусад салбарыг хөгжүүлэх, дэд бүтцийг бий болгох, уурхайн ач холбогдлыг нутгийн иргэдэд ойлгуулах, тухайн бүс нутгийг хөгжүүлэх зэрэгт зарцуулагддаг онцлогтой. Энэ нөхцлийг бий болгохгүй бол тухайн бүсийн иргэд уурхайг ойлгохгүй байх, түүнийг эсэргүүцэх, хууль ёсны үйлдвэрийн үйл ажиллагаанд саад тотгор учруулах зэрэг хүндрэлтэй байдлууд бий болдог талтай.

 8. Ашигт малтмалын тухай хуулийн 58.3-т “Улсын төсөвт хуваарилсан ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийн 30 хүртэлх хувийг геологи, уул уурхайн салбарын санхүүжилтэд хуваарилна.” гэж заасан энэхүү заалт нь огт хэрэгждэггүй бөгөөд хэрэгжих боломжгүй заалт юм. Учир нь геологи, ашигт малтмалын энэ салбар нь эрсдэл ихтэй, хөрөнгө их зарцуулдаг салбар бөгөөд төр энэ бизнест арай өөр байдлаар оролцох нь зүйтэй. Тэгээд ч манай Засгийн газар уул уурхайгаас орж ирж байгаа мөнгийг өдөр тутмын хэрэгцээ болон эх орны хишиг, эрдэнийн хувь зэргээр тараахыг зорьж байгаа. Улсын төсвийн дийлэнхи хувийг ашигт малтмалын салбараас бүрдүүлж буй өнөөгийн нөхцөлд энэ заалт хэрэгжих боломж ч байхгүй.

Өндөр овогт Сэрээновын Мандахбат

Улаанбаатар хот, Монгол Улс

2009 оны 06 дугаар сарын 01

Minister of mineral resources and energy of MOngolia Mr.  Zorigt D. ’s interview on Oyu Tolgoi investment agreement.

http://www.youtube.com/watch?v=j2Fa4VujSeM

Монгол Улсын ураны нөөцийн багахаан хэсгийг Канадын компани Өмнөд Солонгосын компанид 62.1 ам доллараар зарсан талаархи мэдээлэл гарсан байна.

Canadian company present in Mongolia sells 20% stake, uranium to Korea Electric

            Denison Mines Corp., a Canadian uranium producer which has high potential exploration and development properties in Mongolia, has agreed to sell a 19.9 percent stake in the company to Korea Electric Power Corp. for USD62.1 million and supply the utility with uranium until 2015. The agreement requires the Toronto-based mining company to sell as much as 690,000 pounds of enriched uranium a year to the state-controlled utility starting in 2010.
            Seoul-based Korea Electric and other power companies in Asia are stepping up

efforts to lock in supplies of uranium, the raw material in nuclear reactor fuel, amid concern about future shortages. China is urging its companies to acquire foreign supplies of uranium reserves as the country expands its nuclear-generating capacity, an official of China’s National Energy Administration said last month. South Korean officials have expressed interest in Mongolian uranium in recent years, and this move now gives a Korean company access.

                     I was born in 1982 the youngest child of the family in Dundgobi province’s capital city Mandalgobi. It is a region in Mongolia with a population of 10 000 having adverse weather conditions and considered as a poorly developed rural area in terms of infrastructure. I lived there until the age of sixteen when I graduated my middle school. My parents are mathematics and physics teachers who have been living with four children on a budget salary in a traditional Mongolian dwelling. I lived in such a way until 1989 when Mongolia underwent democratic changes and I entered my first year in school.

                 The most evident result of the transition to democracy in Mongolia was that we moved to an apartment and privatized it. We also purchased some livestock. My father transferred to a job in a state administrative institution as his college where he previously worked had closed. My elder brother started pig trading business between Russia, Mongolia and China, but soon bankrupted. My parents then crossed for the first time the Chinese border which was located in no more than 500 kilometers. The slogans of communism by which we had lived changed to those of constitutional principles of human, civic and democratic society.

                     What I intend to say by all this is that a Mongolian person has been able to fulfill his or her dreams since 1989 during the democratic changes. As a result, hailing from a family of teachers residing in a remote rural and desert province I received an opportunity to study free of charge in such expensive cities as Moscow and Melbourne and work with the nation’s most important ministries – the Ministry of Justice and Home Affairs.

             My purpose of working for the civil service of Mongolia is to improve further the democratic reforms and impart possibilities to many thousands of Mongolian children and youth in similar conditions as myself to reap the benefits of democracy.

REDHILL  Canadiin company Mongol uls dahi ULAAN OVOOT-iin nuursnii ordiig Sweitsar-iin Falcon Mining company-d 30.000.000$-oor hudaldlaa.

REDHILL  Canadiin company Mongol uls dahi ULAAN OVOOT-iin nuursnii ordiig Sweitsar-iin Falcon Mining company-d 30.000.000$-oor hudaldlaa.

VANCOUVER, BRITISH COLUMBIA–(Marketwire – June 15, 2009) – Red Hill Energy (TSX VENTURE:RH) announced today that it has signed an agreement with Falcon Mining AG of Zug, Switzerland whereby Falcon Mining will acquire a 100% interest in Red Hill Mongolia LLC, a wholly owned subsidiary of Red Hill Energy, which owns a 100% interest in Red Hill’s Ulaan Ovoo coal project in northern Mongolia. Hereafter Falcon Mining LLC will assume operational activities and incur 100% of all costs pertaining to pre-production, coal mine development and managing all coal production activities at Ulaan Ovoo. Launching of the Ulaan Ovoo coal project by Falcon Mining will facilitate the supply of coal to support Mongolia’s economy in addition to realizing export opportunities to Russia and beyond. The project is located within 120 km (75 miles) of Mongolia’s central railroad.

The Mongolian government has granted the Ulaan Ovoo coal project the major pre-requisite approvals required prior to commencing with coal mining operations in Mongolia including approval of the Company’s Detailed Environmental Impact Assessment (DEIA) as well as the issuance of a long term, fully transferable mining license. Red Hill Energy will offer assistance to Falcon Mining in the procurement of a permit to mine at Ulaan Ovoo, at which point Falcon Mining will commence with pre-production and production activities.

Under the terms of the agreement Falcon Mining has agreed to pay Red Hill Energy US$30,000,000 with the first US$3,000,000 due within 14 days of Red Hill Energy receiving both shareholder and TSX-V regulatory approval. Eight months thereafter an additional payment of US$7,000,000 will be made, followed by a further US$10,000,000 within 12 months and finally, three annual payments of US$3,333,333 totaling US$10,000,000. Pursuant to the agreement, the shares of Red Hill Mongolia LLC will be transferred to Falcon Mining following receipt by Red Hill of US$10,000,000 of the purchase price, but will be held in escrow, along with other documentation, until such time as the full $30,000,000 has been paid. All payments are non-refundable once made, provided however that in the event Red Hill is unable to complete the transfer of the shares upon the date Falcon Mining is to pay the US$7,000,000 payment due to certain specific circumstances, Red Hill will refund the US$3,000,000 cash payment previously made by Falcon Mining or will grant to Falcon Mining a 2% net smelter return royalty over the Ulaan Ovoo project, which may be purchased by Red Hill at any time for US$3,000,000. In conjunction with the aforementioned transaction, Red Hill Energy has secured an option to purchase the outstanding NSR for a period of 90 days from the NSR holder for a price of US $1.350 million. No finder’s fees are payable in respect of the transaction and the transaction is at arm’s length.

Ranjeet Sundher, President of Red Hill, stated today that:

“We are very happy to have Falcon Mining advance Ulaan Ovoo to production for the benefit of all Mongolians.”

The Ulaan Ovoo / Falcon transaction represents less than 20% of Red Hill Energy’s combined measured and indicated tonnes of thermal coal (see Red Hill news October 25, 2007). Red Hill Energy retains in 100% ownership of both the Chandgana Tal and Chandgana Khavtgai coal projects, located in the Nyalga Coal Basin, central Mongolia. Red Hill’s Nyalga Coal Basin projects contain a combined total of 819.7 million tonnes (measured and indicated) thermal coal and an additional 440 million tonnes inferred (see Red Hill news October 25, 2007). Both projects are contiguous to the massive coal project held by Companhia Vale do Rio Dolce of Brazil, the world’s 5th largest mining company. The Nyalga Coal Basin is located within 160 km (99 miles) of Mongolia’s central railroad, offering direct access to multiple markets including Mongolia, China, Russia and other international markets. Red Hill’s Nyalga Basin coal is of low ash, low sulfur content and is contained within coal seams averaging thicknesses of 45 metres with stripping ratios averaging 0.53:1 at Chandgana Tal and 2.1:1 at Chandgana Khavtgai. Despite being in close proximity to rail access, the Chandgana Tal and Chandgana Khavtgai coal projects are conducive to a mine mouth power plant with a high voltage power line link to China (in addition to Mongolian markets). The Nyalga Coal Basin projects are also conducive to a coal to liquids operation.

Уул уурхайн томоохон ордыг

ашиглах гэрээг хуульчлах шаардлага

Эдгээр гэрээ нь яагаад заавал хуульчлагдах шаардлагатай вэ? Хөрөнгө оруулагч, Засгийн газар төслийн хувьд хууль зүйн үйлдэл хийх эрхтэй билээ. Яагаад ерөнхий хуулиудад нийцүүлэн гэрээг байгуулж болдоггүй вэ?

Уул уурхайн томоохон ордыг

ашиглах гэрээг хуульчлах шаардлага

Эдгээр гэрээ нь яагаад заавал хуульчлагдах шаардлагатай вэ? Хөрөнгө оруулагч, Засгийн газар төслийн хувьд хууль зүйн үйлдэл хийх эрхтэй билээ. Яагаад ерөнхий хуулиудад нийцүүлэн гэрээг байгуулж болдоггүй вэ? Хариулт нь томоохон хэмжээний, удаан хугацааны төсөл нь ерөнхий хуулиар зохицуулагддаг өдөр тутмын үйл ажиллагаанаас ялгаатайд оршиж байна. 

Түрээс, лицензийн хугацаа хуульд зааснаас удаан хугацаанд байх шаардлагатай байх хэрэгтэй байдаг. Усны нөөц, цахилгаан станцыг ашиглах, хөрөнгө оруулагч нийгмийн дэд бүтцийг барих зэрэг тохиолдолд тусгайлсан заалт хэрэгтэй бөгөөд жирийн орон нутгийн удирдлагын талаархи заалтууд нь зохимжгүй байх талтай.

Төслийг хэрэгжүүлж буйн төлбөр болгож улсад төлөх орлогын тусгай дэглэмийг үүсгэснээр Засгийн газар зарим төрлийн татвар, төлбөрөөс хөрөнгө оруулагчийг чөлөөлөх хэрэгтэй болдог.

Мөрдөгдөж буй хууль тогтоомжийг өөрчилсөн гэрээ байгуулах яриа үүссэнээс эхлээд Үндсэн хуулийн болон бусад эрх зүйн асуудал урган гарч ирнэ. Жирийн мөрдөгдөж буй хуулийн хүрээнд Засгийн газар хувийн компанитай гэрээ байгуулж мэдээж болох ч хуулийг өөрчлөн гэрээ байгуулж буй нь асуудал үүсгэж буй юм.

Хэрэв холбогдох төслийг сайтар боловсруулсан бол хуулийг өөрчлөн тогтоож буй нөхцөл нь хүчин төгөлдөр байж болно. Гэрээ хуульчлах хоёр үндсэн шалтгаан байна:

1.Засгийн газрын эрх мэдлийг хязгаарласан Үндсэн хуулийн хязгаарлалт байна. Засгийн газар парламентын зөвшөөрөлгүйгээр хуулиар тогтоосон үүрэг, хариуцлагаас чөлөөлөх бүрэн эрхгүй.

2.Хуульчилж байгаа нь Засгийн газар өөрийн гүйцэтгэх эрх мэдлийн хүрээнд зохисгүй үйл ажиллагаа явуулахаас сэргийлж гэрээний аюулгүй байдлыг хангаж байгаа юм. Энэ гэрээний үйлчлэлд хуулийн өөрчлөлт нөлөөлөх аюулаас хамгаалж байгаа юм. Гэхдээ энэ нь тэр бүр бас хэрэгждэггүй.

Leigh Warnick

Орчуулсан С.Мандахбат